De aanbieding is groot. De rekening komt later.
Read this column in EnglishTijdens mijn reizen door Amerika heb ik me geregeld verbaasd over eten.
Niet omdat er te weinig was.
Soms kreeg ik een bord waarvan ik dacht dat de ober nog drie gasten verwachtte.
Ook vielen de prijzen me op. Op sommige plekken leek een hamburger voordeliger dan een appel. En in armere buurten zag ik vaker mensen met ernstig overgewicht dan in de welvarende omgevingen die ik bezocht.
Dat zijn mijn ervaringen. Geen bevolkingsonderzoek met een meetlint en tienduizend deelnemers.
Maar ze roepen wel een vraag op.
Hoe gemakkelijk maken we gezond leven voor iemand met weinig geld?
Het gebruikelijke antwoord op obesitas klinkt eenvoudig: minder eten, meer bewegen.
Dat advies kent vrijwel iedereen.
Als kennis alleen voldoende was, zouden we inmiddels allemaal op de fiets naar de groenteboer rijden.
Een bord is ook een boodschap
Onderzoek laat zien dat mensen gemiddeld meer eten wanneer ze grotere porties aangeboden krijgen. Ze maken dat later niet altijd volledig goed door minder te eten.
De hoeveelheid voor je neus beïnvloedt dus hoeveel je naar binnen werkt.
Een restaurant serveert daarmee niet alleen een maaltijd.
Het serveert ook een voorstel voor wat normaal is.
En wanneer er vervolgens een flinke berg friet naast ligt, voelt het bijna ondankbaar om die te laten staan.
Je hebt er tenslotte voor betaald.
Alleen weet je lichaam niet dat die extra frieten een uitstekende aanbieding waren.
Nu moeten we niet doen alsof Europa uitsluitend kleine bordjes met drie blaadjes sla serveert. Ook hier kunnen restaurantmaaltijden veel calorieën bevatten. Een internationaal onderzoek vond dat probleem in meerdere landen, waaronder Finland.
Amerika heeft geen alleenrecht op het overvolle bord.
De portemonnee eet mee
Mijn indruk dat obesitas vaker voorkomt onder armere Amerikanen wordt gedeeltelijk door onderzoek ondersteund.
Maar de werkelijkheid is ingewikkelder dan mijn eerste gedachte.
Een Amerikaanse analyse van metingen uit 2011–2014 vond bij vrouwen duidelijk minder obesitas in de hoogste dan in de laagste inkomensgroep. Bij mannen was er tussen die twee groepen geen aantoonbaar verschil.
Je kunt dus niet aan iemands buik aflezen wat er op zijn bankrekening staat.
Recentere gegevens laten wel een duidelijk verschil naar opleiding zien. In 2021–2023 had ongeveer 32 procent van de Amerikaanse volwassenen met minstens een bachelordiploma obesitas, tegenover ongeveer 45 procent van degenen met maximaal een middelbareschooldiploma.
Opleiding is geen inkomen. Maar beide verdienen aandacht wanneer we proberen te begrijpen waarom gezond gewicht zo ongelijk verdeeld is.
Meer geld kan meer mogelijkheden geven.
Een prettige woonomgeving om te wandelen. Toegang tot gezond voedsel. Hulp wanneer je gezondheid achteruitgaat.
Een klein budget en moeilijke werkomstandigheden kunnen die mogelijkheden beperken. Slaap en langdurige stress spelen eveneens mee.
Daarom vind ik “je moet gewoon betere keuzes maken” soms een bijzonder gemakkelijk advies.
Voor degene die het geeft.
Een appel is geen complete maaltijd
Ook mijn vergelijking tussen een appel en een hamburger vraagt enige bescheidenheid.
De prijzen verschillen per winkel, plaats en aanbieding. Amerikaans landbouwonderzoek laat bovendien zien dat gezond eten niet volgens iedere prijsvergelijking duurder is.
Reken je per calorie, dan kunnen groenten en fruit duur lijken. Reken je per portie of gewicht, dan ontstaat een ander beeld.
Een appel en een hamburger zijn bovendien geen gelijkwaardige maaltijden.
Maar daarmee verdwijnt de maatschappelijke vraag niet.
Als iemand vooral zoekt naar iets goedkoops, gemakkelijks en vullends, hoe aantrekkelijk maken we dan de gezondere keuze?
Een folder over vitamines helpt weinig wanneer het dagelijkse leven vooral om rekeningen draait.
Ook het Witte Huis heeft een weegschaal
Overgewicht houdt zich overigens niet aan inkomensgrenzen.
Het is ook het Witte Huis binnengedrongen. Donald Trump viel volgens de gepubliceerde cijfers in 2020 binnen de BMI-categorie obesitas. De gerapporteerde cijfers uit mei 2026 plaatsen hem net onder die grens.
Hij laat daarmee vooral zien dat een ruime portemonnee geen garantie is voor een gezond gewicht.
De weegschaal vraagt niet eerst naar je belastingaangifte.
Kan de zak wat kleiner?
We zouden ook eens naar de verpakkingen kunnen kijken.
Waarom moet een zak chips zo groot zijn dat je halverwege denkt: nu heeft bewaren ook weinig zin meer?
Waarom is een enorme beker suikerhoudende frisdrank zo vaak de vanzelfsprekende keuze?
Onderzoek ondersteunt dat kleinere porties en verpakkingen mensen kunnen helpen minder te consumeren. Maar een halvering van de verpakking betekent geen halvering van obesitas.
Sommige mensen nemen een tweede zak. Anderen eten later iets extra’s. Het precieze langetermijneffect van een wettelijke halvering van chipszakken en frisdrankflessen kennen we niet.
Toch is het idee het onderzoeken waard.
Een kleinere verpakking geeft een eerder stopmoment.
Je mag nog steeds een tweede openen. Alleen moet je dan opnieuw besluiten dat je dat wilt.
Dat lijkt me een bescheiden vorm van hulp.
Mits de supermarkt er niet onmiddellijk een aanbieding naast zet: twee voor de prijs van één.
Dan hebben we vooral de verpakkingsindustrie geholpen.
Minder verwijten, betere mogelijkheden
Obesitas heeft meerdere oorzaken. Onze aanleg, voedselomgeving, beweging, slaap, gezondheid en soms medicijnen spelen allemaal een rol.
We doen mensen tekort wanneer we hun gewicht uitsluitend als een karaktereigenschap behandelen.
Eigen keuzes blijven belangrijk.
Maar we kunnen het maken van gezonde keuzes wel gemakkelijker maken.
Met betaalbaar gezond voedsel. Met buurten waar je prettig kunt bewegen. Met passende zorg. En met porties die een maaltijd aanbieden in plaats van een uithoudingsproef.
Niemand hoeft daarvoor het plezier uit eten te halen.
Een kleinere portie kan nog steeds heerlijk zijn.
En wie minder krijgt dan een halve aardappelakker, heeft misschien zelfs ruimte om van het gesprek te genieten.
Wat mij betreft moet een goede aanbieding daarom meer betekenen dan veel eten voor weinig geld.
Het zou ook iets mogen zijn waar je gezondheid later geen rekening voor stuurt.
Read this column in English
The Deal Is Big. The Bill Comes Later.
During my travels in America, food has often surprised me.
Not because there was too little of it.
Sometimes I received a plate that made me think the waiter was expecting three more guests.
The prices caught my attention too. In some places, a hamburger seemed cheaper than an apple. And in poorer neighbourhoods, I saw more people with severe overweight than in the wealthier areas I visited.
Those are my experiences. Not a population study with a measuring tape and ten thousand participants.
But they do raise a question.
How easy do we make healthy living for someone with little money?
The usual answer to obesity sounds simple: eat less, move more.
Almost everyone knows that advice.
If knowledge alone were enough, we would all be cycling to the greengrocer by now.
A plate sends a message too
Research shows that people generally eat more when offered larger portions. They do not always fully compensate by eating less later.
So the amount in front of you influences how much you eat.
A restaurant is therefore serving more than a meal.
It is also suggesting what a normal meal looks like.
And when there is a mountain of fries beside it, leaving them behind almost feels ungrateful.
After all, you paid for them.
Your body, however, does not know that those extra fries were an excellent bargain.
Now, let us not pretend that Europe serves nothing but tiny plates with three lettuce leaves. Restaurant meals here can contain plenty of calories too. An international study found this problem in several countries, including Finland.
America has no monopoly on the overloaded plate.
Your wallet joins the meal
Research partly supports my impression that obesity is more common among poorer Americans.
But reality is more complicated than my first thought.
An American analysis of measurements from 2011–2014 found clearly less obesity among women in the highest income group than in the lowest. Among men, there was no statistically significant difference between those two groups.
You cannot read someone’s bank balance from their waistline.
More recent data do show a clear difference by education. In 2021–2023, about 32 per cent of American adults with at least a bachelor’s degree had obesity, compared with about 45 per cent of those with a high school diploma or less.
Education is not income. But both deserve attention when we try to understand why healthy weight is distributed so unevenly.
More money can mean more options.
A pleasant neighbourhood for walking. Access to healthy food. Help when your health declines.
A tight budget and difficult working conditions can limit those options. Sleep and long-term stress matter too.
That is why I sometimes find “you simply need to make better choices” remarkably easy advice.
For the person giving it.
An apple is not a complete meal
My comparison between an apple and a hamburger also calls for a little humility.
Prices vary by shop, location and special offer. American agricultural research also shows that healthy food is not more expensive by every measure.
Calculate the price per calorie, and fruit and vegetables can seem expensive. Calculate it per portion or by weight, and a different picture emerges.
An apple and a hamburger are not equivalent meals either.
But that does not make the social question disappear.
If someone mainly needs something cheap, convenient and filling, how attractive do we make the healthier option?
A leaflet about vitamins does little when daily life revolves around bills.
The White House has scales too
Excess weight does not respect income boundaries.
It has entered the White House as well. According to published figures, Donald Trump fell within the BMI category of obesity in 2020. The reported figures from May 2026 put him just below that threshold.
Above all, he shows that a well-filled wallet is no guarantee of a healthy weight.
The scales do not ask to see your tax return first.
Could the bag be smaller?
Perhaps we should also look at packaging.
Why must a bag of crisps be so large that halfway through you think there is little point saving the rest now?
Why is an enormous cup of sugary soft drink so often the obvious choice?
Research supports the idea that smaller portions and packages can help people consume less. But halving the package does not mean halving obesity.
Some people take a second bag. Others eat something extra later. We do not know the precise long-term effect of a law halving crisp bags and soft-drink bottles.
Even so, the idea is worth investigating.
A smaller package offers an earlier stopping point.
You can still open a second one. But you have to decide again that you want to.
That seems a modest form of help to me.
Provided the supermarket does not immediately put a special offer beside it: two for the price of one.
Then we have mainly helped the packaging industry.
Less blame, better opportunities
Obesity has several causes. Our inherited traits, food environment, movement, sleep, health and sometimes medicines all play a part.
We do people a disservice when we treat their weight purely as a character trait.
Personal choices remain important.
But we can make healthy choices easier.
With affordable healthy food. With neighbourhoods where moving around is pleasant. With appropriate care. And with portions that offer a meal rather than an endurance test.
Nobody needs to take the pleasure out of eating.
A smaller portion can still be delicious.
And someone served less than half a potato field might even have room to enjoy the conversation.
To my mind, a good deal should therefore mean more than lots of food for little money.
It could also be something your health does not send you a bill for later.
Actuele Nederlandse onderwerpen, telkens bekeken vanuit een persoonlijke en verrassende invalshoek.