Automatic translation of the English text. Humour and nuance may change. Choose English to restore the original.
Loading language selector…
A Broken Data Centre. A Cleaner Internet?
I read a story that was almost too good to be true.
Ukraine had attacked Russian Yandex data centres. Afterwards, the online hate machine had supposedly largely fallen silent. Fewer bots, less division, less propaganda. Even Trump and Elon Musk were supposedly suddenly less popular on social media.
The attacks were real. So were Zelenskyy’s remarks in his video address to the Warsaw Security Forum.
But that wonderful conclusion?
I wanted to have it checked.
I would have absolutely no objection if all Russian disinformation stopped today.
It simply seemed unlikely that damaged buildings belonging to one internet company could completely disable an international network of deception.
That would be rather like closing a printing press and thereby abolishing lying.
An attractive idea.
But I would leave the champagne in the fridge for now.
A real attack does not make every conclusion true
The attacks on Yandex caused serious problems. Data centres were damaged and services disrupted.
On 12 October, Zelenskyy said that there had been fewer bots, less hatred and fewer provocations on social media after the attacks. That statement appears in the official transcript of his speech.
That tells us what he said.
Whether his explanation is correct requires other evidence.
The distinction matters. Even a president enduring a devastating war can draw a conclusion that has not yet been independently established.
Supporting Ukraine does not mean leaving our critical questions at home.
Good support can withstand a fact-check.
Not all bots are alike
A chart played a starring role in the story.
It showed a sharp decline in automated internet traffic from Yandex’s network.
Aha, some people thought: there go the Russian propaganda bots.
But the word “bot” has several meanings.
A bot can be a fake account circulating political messages.
It can also be a program visiting websites to organise them for a search engine. Such a digital librarian need not have any opinion about Trump, Ukraine or the Dutch elections.
Researchers warned that the shared traffic figures did not show how many propaganda accounts had disappeared. They concerned automated requests from a particular network, with search-engine programs playing an important role.
A chart can slope neatly downwards while the conclusion goes completely off the rails.
These figures do not establish that the political hate machine has been switched off.
That does not rule out disruption to particular operations.
It means this chart has not proved it.
The extras arrived on their own
The post I read went several steps further.
Trump and Musk were supposedly receiving less attention. Right-wing websites were losing visitors. Yandex would supposedly be unable to recover until 2028.
The fact-check found insufficient reliable confirmation for those confident conclusions.
In its own statement about Yandex Pay, the company said it could not yet give a precise restoration timetable. That does not tell us when every damaged data centre will work again. But neither does it substantiate the firm 2028 deadline circulating online.
This is how a particular kind of internet story takes shape.
The first building blocks are real.
The attacks. The damage. The speech.
Then an extra floor is added without the foundations to support it.
And that floor gets the finest view.
How much of the internet is nonsense?
I would love to give one clear percentage.
Unfortunately, there is no reliable meter that scans the whole internet and announces:
“Today, 23 per cent nonsense. Tomorrow, a chance of scattered fabrications.”
What exactly are we counting?
All websites? All posts? The number of readers? Only news? Misleading captions beneath genuine photographs too?
A study of Twitter during the 2016 American presidential election found that fake-news sources accounted for nearly six per cent of the news consumption examined.
The concentration was even more striking: 0.1 per cent of the users studied accounted for eighty per cent of fake-news sharing.
Those figures concern a specific group, a specific platform and an old election period.
They are not a percentage for today’s internet.
But they show how a relatively small group can make a great deal of noise.
A handful of people with megaphones can easily sound like a packed hall.
Could we simply disconnect Russia?
I understand the question.
When a country repeatedly tries to pollute our information supply, cutting the connection sounds appealing.
But the internet has no central fuse box with a switch labelled “Russia”.
It consists of interconnected networks. ICANN, which coordinates important internet names and numbers, explained in 2022 that it lacks the authority or ability to disconnect a country single-handedly.
Ordinary Russian citizens would also be affected. People wanting to speak to family, find independent news or understand what their government is doing.
The Internet Society therefore warned against isolating citizens and fragmenting the global internet.
And there is another practical problem.
A Russian operation does not have to run on a Russian server.
Investigators reported that a server used in a Russian bot operation disrupted in 2024 was located in the Netherlands.
Someone can act from Russia while their digital tools are somewhere else.
Propaganda travels without luggage.
There are things we can do
That does not mean we are powerless.
In July 2024, American authorities, working with Dutch and Canadian partners, announced action against a Russian-government-backed bot operation. It involved 968 social-media accounts, and two domain names were seized.
That is less spectacular than the story that one attack cleaned up the whole internet.
But it is concrete.
Investigate networks. Identify fake accounts. Act against the people and infrastructure behind them.
Platforms should also make organised manipulation more visible. And we can do something before pressing “share”.
Not every post needs an afternoon of research.
But when a story delivers exactly what you hope for, it deserves an extra minute of attention.
Did the event happen?
Is the explanation correct too?
And does that impressive chart really show what the writer claims?
That applies to stories that cast our political opponents in a particularly unfavourable light as well.
Perhaps especially then.
Hope needs no exaggeration
I continue to hope that Russian disinformation will lose influence.
The same goes for deception from other countries, from our own political circles and from commercial attention factories.
We do not need to believe that the problem has suddenly disappeared.
We gain more from demonstrable progress than from an invented victory.
The story I started with did eventually produce something good.
A reason to ask more questions.
A genuine news event can be dressed up with unproven conclusions. Before you know it, you are helping spread a story you would actually have wanted to challenge.
A damaged data centre does not automatically make the internet honest.
But a reader who pauses, checks and only then shares does make it a little better.
Fortunately, that is a button we all have.
Een datacenter kapot. Het internet weer netjes?
Ik las een verhaal dat bijna te mooi was om waar te zijn.
Oekraïne had Russische datacenters van Yandex aangevallen. Daarna zou de online haatmachine ineens grotendeels zijn stilgevallen. Minder bots, minder verdeeldheid, minder propaganda. Zelfs Trump en Elon Musk zouden plotseling minder populair zijn op sociale media.
De aanvallen waren echt. Ook Zelensky’s opmerkingen tijdens zijn videotoespraak tot het Warsaw Security Forum waren echt.
Maar die heerlijke conclusie?
Die wilde ik toch even laten controleren.
Ik zou er absoluut geen bezwaar tegen hebben wanneer alle Russische desinformatie vandaag ophoudt.
Alleen leek het me onwaarschijnlijk dat beschadigde gebouwen van één internetbedrijf een internationaal netwerk van misleiding volledig konden uitschakelen.
Dat zou ongeveer betekenen dat je een drukkerij sluit en daarmee het liegen afschaft.
Een aantrekkelijk idee.
Maar ik zou de champagne nog even in de koelkast laten.
Een echte aanval maakt niet iedere conclusie waar
De aanvallen op Yandex veroorzaakten serieuze problemen. Datacenters raakten beschadigd en diensten werden verstoord.
Zelensky zei op 12 oktober dat er na de aanvallen minder bots, haat en provocaties op sociale media waren. Die uitspraak staat in de officiële tekst van zijn toespraak.
Daarmee weten we wat hij heeft gezegd.
Of zijn verklaring ook klopt, vraagt ander bewijs.
Dat onderscheid is belangrijk. Ook een president die een verwoestende oorlog moet doorstaan, kan een conclusie trekken die nog niet onafhankelijk is aangetoond.
Steun aan Oekraïne hoeft niet te betekenen dat we onze kritische vragen thuislaten.
Goede steun kan best tegen een feitencontrole.
De ene bot is de andere niet
In het verhaal speelde een grafiek een hoofdrol.
Die liet een scherpe daling zien van geautomatiseerd internetverkeer uit het netwerk van Yandex.
Aha, dachten sommige mensen: daar verdwijnen de Russische propagandabots.
Maar het woord ‘bot’ heeft meerdere betekenissen.
Een bot kan een nepaccount zijn dat politieke berichten rondpompt.
Het kan ook een programma zijn dat websites bezoekt om ze voor een zoekmachine te ordenen. Zo’n digitale bibliothecaris hoeft helemaal geen mening over Trump, Oekraïne of de Nederlandse verkiezingen te hebben.
Onderzoekers waarschuwden dat het gedeelde verkeersbeeld niet liet zien hoeveel propaganda-accounts verdwenen. Het ging om geautomatiseerde verzoeken vanuit een bepaald netwerk, met een belangrijke rol voor zoekmachineprogramma’s.
Een grafiek kan dus keurig naar beneden lopen, terwijl de conclusie volledig uit de bocht vliegt.
We kunnen uit deze cijfers niet afleiden dat de politieke haatmachine is uitgeschakeld.
Dat sluit niet uit dat bepaalde operaties hinder ondervonden.
Het betekent dat we dat met deze grafiek niet hebben bewezen.
De extra’s kwamen vanzelf
Het bericht dat ik las ging nog een paar stappen verder.
Trump en Musk zouden minder aandacht krijgen. Rechtse websites zouden hun bezoekers verliezen. Yandex zou pas in 2028 kunnen herstellen.
Voor die stellige conclusies vond de controle geen voldoende betrouwbare bevestiging.
In een eigen verklaring over Yandex Pay meldde het bedrijf juist dat het nog geen precieze hersteltijd kon geven. Dat zegt niet wanneer ieder beschadigd datacenter weer werkt. Maar het onderbouwt evenmin de rondgaande stellige deadline van 2028.
Zo ontstaat een bijzonder soort internetverhaal.
De eerste bouwstenen zijn echt.
De aanvallen. De schade. De toespraak.
Vervolgens wordt er een verdieping bovenop gezet waarvoor de fundering ontbreekt.
En juist die verdieping krijgt het mooiste uitzicht.
Hoeveel van het internet is onzin?
Daar zou ik graag één duidelijk percentage voor geven.
Helaas bestaat er geen betrouwbare meter die het hele internet afloopt en meldt:
“Vandaag 23 procent onzin, morgen kans op verspreide verzinsels.”
Wat tel je eigenlijk?
Alle websites? Alle berichten? Het aantal lezers? Alleen nieuws? Ook misleidende bijschriften onder echte foto’s?
Een onderzoek naar Twitter tijdens de Amerikaanse presidentsverkiezingen van 2016 vond dat bronnen met nepnieuws bijna zes procent van de onderzochte nieuwsconsumptie uitmaakten.
Opvallender was de concentratie: 0,1 procent van de onderzochte gebruikers was verantwoordelijk voor tachtig procent van het delen van nepnieuws.
Dat zijn cijfers over een specifieke groep, een specifiek platform en een oude verkiezingsperiode.
Geen percentage voor het internet van vandaag.
Maar ze laten wel zien hoe een betrekkelijk kleine groep veel lawaai kan maken.
Een handvol mensen met een megafoon klinkt al snel als een volle zaal.
Kunnen we Rusland dan niet gewoon afsluiten?
Die vraag begrijp ik.
Wanneer een land voortdurend probeert onze informatievoorziening te vervuilen, klinkt het aantrekkelijk om de verbinding te verbreken.
Alleen heeft het internet geen centrale meterkast met een schakelaar waarop ‘Rusland’ staat.
Het bestaat uit verbonden netwerken. ICANN, dat belangrijke internetnamen en nummers coördineert, legde in 2022 uit dat het niet de bevoegdheid of mogelijkheid heeft om eigenhandig een land af te sluiten.
Bovendien zouden ook gewone Russische burgers worden geraakt. Mensen die familie willen spreken, onafhankelijk nieuws zoeken of juist proberen te begrijpen wat hun regering doet.
De Internet Society waarschuwde daarom voor het isoleren van burgers en het versplinteren van het wereldwijde internet.
En er is nog een praktisch probleem.
Een Russische operatie hoeft niet op een Russische server te draaien.
Bij een in 2024 ontmantelde Russische botoperatie stond volgens onderzoekers een gebruikte server in Nederland.
Een afzender kan dus vanuit Rusland handelen terwijl zijn digitale gereedschap ergens anders staat.
De propaganda reist zonder koffers.
Er is wel degelijk iets aan te doen
Dat betekent niet dat we machteloos zijn.
In juli 2024 maakten Amerikaanse autoriteiten, samen met Nederlandse en Canadese partners, een actie bekend tegen een door de Russische overheid gesteunde botoperatie. Daarbij waren 968 sociale-media-accounts betrokken en werden twee domeinnamen in beslag genomen.
Dat is minder spectaculair dan het verhaal dat één aanval het hele internet heeft schoongemaakt.
Maar het is wel concreet.
Netwerken onderzoeken. Nepaccounts opsporen. De mensen en infrastructuur erachter aanpakken.
Ook platforms moeten beter zichtbaar maken waar georganiseerde manipulatie plaatsvindt. En wij kunnen iets doen voordat we op ‘delen’ drukken.
Niet ieder bericht vraagt een middag onderzoek.
Maar wanneer een verhaal precies oplevert waarop je hoopt, verdient het een extra minuut aandacht.
Klopt de gebeurtenis?
Klopt ook de verklaring?
En laat die indrukwekkende grafiek werkelijk zien wat de schrijver beweert?
Dat geldt ook voor verhalen die onze politieke tegenstanders in een bijzonder ongunstig licht zetten.
Misschien juist dan.
Hoop hoeft niet overdreven te worden
Ik blijf hopen dat Russische desinformatie minder invloed krijgt.
En dat geldt ook voor misleiding uit andere landen, uit eigen politieke kringen en uit commerciële fabrieken van aandacht.
Daarvoor hoeven we niet te geloven dat het probleem ineens verdwenen is.
We hebben meer aan aantoonbare vooruitgang dan aan een verzonnen overwinning.
Het verhaal waarmee ik begon, leverde uiteindelijk toch iets goeds op.
Een reden om door te vragen.
Want een echt nieuwsfeit kan worden aangekleed met onbewezen conclusies. En voordat je het weet, help je een verhaal verspreiden dat je eigenlijk had willen bestrijden.
Een beschadigd datacenter maakt het internet niet automatisch eerlijk.
Maar een lezer die even stopt, controleert en pas daarna deelt, maakt het wel een beetje beter.
Die knop hebben we gelukkig allemaal.