Automatic translation of the English text. Humour and nuance may change. Choose English to restore the original.
Loading language selector…
The Day the World Fired Us
Fiction set in 2046, inspired by Ad Latjes’ original video and idea. The characters, events and policy outcomes are fictional, not predictions.
At 8:03 on Monday morning, Daniel received a message congratulating him on becoming unnecessary.
“Your contribution to our company has been invaluable,” it began.
Apparently, invaluable now meant something the company could manage without.
His access card stopped working at 8:04.
At 8:05, his digital assistant asked whether he would like help finding another job.
Daniel looked through the glass doors. Inside, a small cleaning robot moved calmly around the reception desk.
“At least one of us has prospects,” he said.
Across the street, a screen above the supermarket entrance displayed the new slogan:
NO HUMANS NEEDED.
WE ONLY EMPLOY ROBOTS AND AI.
Last year, the company had called itself a family.
Daniel wondered whether families also offered their unwanted members three months’ salary and a link to an online resilience course.
The world had not changed overnight.
It had changed one sensible decision at a time.
A warehouse replaced its night shift. An insurance company automated its claims department. A software business discovered that twelve people using AI could do what previously required two hundred.
Each announcement sounded reasonable.
Higher productivity. Lower costs. Better service.
Governments promised retraining.
Daniel had retrained three times.
He had moved from customer service to logistics planning, then from logistics planning to supervising automated logistics.
His final responsibility had been to help train the system replacing him.
It had learned quickly.
Much more quickly than Daniel could learn another profession.
For years, new work had appeared alongside the disappearing jobs. Then the replacement systems began learning the new work too.
There were still people employed in specialist roles. Others owned businesses, property or shares. The whole world had not literally received a dismissal notice.
But in Daniel’s street, that distinction was becoming academic.
The accountant downstairs had lost most of her clients. The translator next door had stopped quoting prices. His brother’s construction firm now rented machines instead of hiring crews.
The future had arrived.
It simply had not brought enough payslips.
That evening, Daniel stopped at the supermarket.
The shelves were beautiful.
Perfect tomatoes. Fresh bread. Strawberries in October. A robot quietly removed an apple with a small bruise.
An overhead screen announced:
OUR MOST PRODUCTIVE YEAR EVER.
Daniel checked his bank balance.
His least productive year ever was approaching rapidly.
At the entrance, he recognised Marta, who used to work at the checkout.
She stood beside a payment terminal, holding bread and milk.
“Do you work here again?” he asked.
“No.”
“What are you doing?”
“Negotiating with a machine.”
The terminal had rejected her payment.
It suggested removing an item.
Marta removed the milk.
The machine thanked her for shopping sustainably.
Daniel paid for both.
Outside, she looked back through the windows.
“Have you noticed?” she said. “Everything is available.”
“Except?”
“Customers who can afford it.”
Over the following months, the numbers became strange.
Factories could produce more, but orders weakened. Shops reduced prices, yet many households still struggled. Rent, energy and debt payments did not disappear simply because making a toaster required fewer people.
The wealthy continued buying.
But there were only so many dinners, sofas and holidays one wealthy household wanted.
A man could own twelve hundred automated bakeries.
He still ate one breakfast.
Businesses began asking their AI systems how to restore demand.
Several systems recommended increasing household purchasing power.
The recommendation was forwarded to departments whose remaining purpose was to explain why it was somebody else’s responsibility.
Meanwhile, governments faced an uncomfortable problem of their own.
Their tax systems had grown around wages.
The wages were shrinking.
The machines were doing excellent work, but none had registered for income tax.
On a wet Thursday, Daniel found Marta in the old library.
The library had become a community centre after an automated budget review concluded that books were inefficiently distributed objects.
Marta had organised a meeting.
There were teachers, former drivers, office workers, shopkeepers and two business owners.
A delivery robot waited outside with sandwiches.
“Should we invite it?” somebody asked.
“Only if it contributes to the room hire,” Marta said.
They were not there to destroy machines.
Daniel’s mother had recently received treatment planned with the help of an AI system. Nobody in the room wanted to return to slower diagnoses.
Nor did anyone particularly miss lifting heavy boxes at three in the morning.
They wanted something more difficult than revenge.
They wanted the arrangement changed.
On the wall, Marta wrote:
If we need less human labour to produce what we need, why does that mean people must have less?
Nobody had an easy answer.
But for the first time in months, Daniel felt they were discussing the right question.
Their first proposal was modest.
Before dismissing an entire team, could a business share some productivity gains through shorter working hours?
Their second was more ambitious.
Could citizens own a share of the automated economy?
Public investment had helped build research, infrastructure and education. Workers had contributed knowledge. Customers had supplied years of feedback.
Perhaps the returns should reach more people than those already holding shares.
A local manufacturer agreed to an experiment.
Employees accepted a gradual reduction in working hours. Part of the savings supported their incomes. A jointly owned fund acquired a small stake in the business.
It was not a miracle.
Sales still mattered. Machinery still needed financing. Arguments about the size of everyone’s share filled several evenings.
But fewer people left with nothing.
Other communities began asking questions.
Soon, the meetings became too large for the library.
The changes that followed were untidy.
Some governments introduced basic income payments. Others expanded public services or created citizen investment funds. Some combined several approaches.
There were mistakes.
One payment scheme barely covered essentials. Another sent money into a housing market with too few homes, allowing landlords to absorb much of the benefit.
People discovered that distributing money did not automatically produce affordable housing, electricity or medical appointments.
Those things required planning and investment too.
There were arguments about taxes, ownership and capital moving abroad.
Some businesses threatened to leave.
Some did leave.
Others stayed because they needed infrastructure, stability and customers.
International negotiations began.
They were slow.
Fortunately, the machines could handle the minutes.
The aim was not to make every person equally wealthy.
It was to stop treating the disappearance of a job as the disappearance of a person’s claim to a decent life.
Money helped.
It did not solve everything.
One morning, Daniel’s daughter asked what he had done that day.
He told her he had completed three applications, attended a training assessment and spoken to a benefits chatbot.
“What did you make?” she asked.
He had no answer.
For twenty-three years, employment had supplied more than income.
It had given his mornings a destination. People had expected him somewhere. Someone had occasionally said, “Good job, Daniel.”
A monthly payment could keep the refrigerator running.
It could not tell him why to get out of bed.
So he began helping at a repair workshop.
Much of the equipment could have been repaired automatically. That was not the whole point.
People brought broken lamps, old radios and bicycles. They stayed for coffee.
A teenager taught Daniel how to repair a controller. Daniel taught the teenager how to speak to an angry customer without becoming an angry person.
Neither lesson appeared in the workshop’s productivity report.
Both were useful.
Marta organised visits to isolated neighbours.
Others coached children, restored a polluted stream or cared for relatives.
Some painted badly and enjoyed it enormously.
Not every worthwhile activity needed to become a business.
Not every hour needed an invoice.
A year after Daniel lost his job, he returned to the supermarket.
The old slogan was gone.
In its place, the entrance screen read:
MADE WITH MACHINES.
HERE FOR PEOPLE.
“That’s better,” Marta said.
She had insisted on it at a public meeting.
The shop still employed very few people. Robots still filled the shelves. AI still managed deliveries.
Technology had not retreated.
The difference was outside the shop.
More households now received income from sources beyond wages. Some people worked shorter weeks. Others lived on a mixture of paid work, public support and modest ownership income.
Life remained unequal.
Politics remained noisy.
But the shelves no longer looked like an exhibition of things Daniel could not have.
He bought bread, milk and strawberries.
At the payment terminal, a familiar message appeared:
HUMAN ASSISTANCE REQUIRED.
The strawberries had lost their label.
Daniel laughed.
“Don’t tell me you’re recruiting.”
Years later, his daughter asked whether people had really believed machines would ruin the world.
“Some did,” he said.
“Were they wrong?”
Daniel thought about the months when the shops were full and his neighbours’ wallets were empty.
“They were right to worry,” he said. “We had built machines that could do more, while keeping rules that gave people less when their work disappeared.”
“What changed?”
“We started changing the rules.”
Outside, a driverless bus passed the repair workshop. A robot delivered groceries to an elderly woman. From an upstairs window came the sound of someone practising the violin with considerable enthusiasm and limited accuracy.
The world still needed energy, materials, care and difficult decisions.
It still needed people.
The day the world fired Daniel, he thought the future had no place for him.
Later, he understood that the place had not vanished.
They had to build it.
De dag dat de wereld ons ontsloeg
Fictie die zich afspeelt in 2046, geïnspireerd op de oorspronkelijke video en het idee van Ad Latjes. De personages, gebeurtenissen en beleidsuitkomsten zijn verzonnen, geen voorspellingen.
Maandagochtend om 8.03 uur ontving Daniel een bericht waarin hij werd gefeliciteerd met zijn overbodigheid.
‘Uw bijdrage aan ons bedrijf is van onschatbare waarde geweest’, begon het.
Blijkbaar betekende onschatbaar tegenwoordig iets waar het bedrijf best zonder kon.
Om 8.04 uur werkte zijn toegangspas niet meer.
Om 8.05 uur vroeg zijn digitale assistent of hij hulp wilde bij het zoeken naar ander werk.
Daniel keek door de glazen deuren. Binnen reed een kleine schoonmaakrobot rustig rond de receptiebalie.
‘Tenminste één van ons heeft vooruitzichten’, zei hij.
Aan de overkant verscheen boven de ingang van de supermarkt de nieuwe slogan:
GEEN MENSEN NODIG.
WIJ WERKEN UITSLUITEND MET ROBOTS EN AI.
Vorig jaar had het bedrijf zichzelf nog een familie genoemd.
Daniel vroeg zich af of families hun ongewenste leden ook drie maanden salaris en een link naar een online cursus veerkracht meegaven.
De wereld was niet van de ene op de andere dag veranderd.
Het was telkens één verstandige beslissing geweest.
Een magazijn verving zijn nachtploeg. Een verzekeraar automatiseerde de schadeafdeling. Een softwarebedrijf ontdekte dat twaalf mensen met AI konden doen waarvoor vroeger tweehonderd mensen nodig waren.
Iedere aankondiging klonk redelijk.
Hogere productiviteit. Lagere kosten. Betere dienstverlening.
Regeringen beloofden omscholing.
Daniel had zich drie keer laten omscholen.
Van klantenservice was hij overgestapt naar logistieke planning, en daarna naar het toezicht op geautomatiseerde logistiek.
Zijn laatste taak was geweest om het systeem dat hem verving te helpen trainen.
Het had snel geleerd.
Veel sneller dan Daniel een nieuw beroep kon leren.
Jarenlang was er nieuw werk ontstaan naast de verdwijnende banen. Toen begonnen de vervangende systemen ook dat nieuwe werk te leren.
Er waren nog steeds mensen met gespecialiseerde banen. Anderen bezaten bedrijven, vastgoed of aandelen. Niet letterlijk de hele wereld had een ontslagbrief ontvangen.
Maar in Daniels straat werd dat onderscheid steeds theoretischer.
De accountant beneden had de meeste klanten verloren. De vertaler naast hem gaf geen offertes meer. Het bouwbedrijf van zijn broer huurde nu machines in plaats van ploegen mensen.
De toekomst was gearriveerd.
Alleen had zij niet genoeg loonstrookjes meegenomen.
Die avond ging Daniel naar de supermarkt.
De schappen waren prachtig.
Perfecte tomaten. Vers brood. Aardbeien in oktober. Een robot verwijderde geruisloos een appel met een klein beurs plekje.
Op een scherm boven zijn hoofd stond:
ONS PRODUCTIEFSTE JAAR OOIT.
Daniel controleerde zijn banksaldo.
Zijn minst productieve jaar ooit naderde met grote snelheid.
Bij de ingang herkende hij Marta, die vroeger achter de kassa zat.
Ze stond met brood en melk bij een betaalterminal.
‘Werk je hier weer?’ vroeg hij.
‘Nee.’
‘Wat doe je dan?’
‘Onderhandelen met een machine.’
De terminal had haar betaling geweigerd.
Hij stelde voor een artikel te verwijderen.
Marta verwijderde de melk.
De machine bedankte haar voor het duurzame winkelen.
Daniel betaalde beide artikelen.
Buiten keek ze door de ramen naar binnen.
‘Is het je opgevallen?’ zei ze. ‘Alles is beschikbaar.’
‘Behalve?’
‘Klanten die het kunnen betalen.’
In de maanden daarna werden de cijfers merkwaardig.
Fabrieken konden meer produceren, maar de bestellingen namen af. Winkels verlaagden hun prijzen, terwijl veel huishoudens bleven worstelen. Huur, energie en aflossingen verdwenen niet doordat er minder mensen nodig waren om een broodrooster te maken.
De welgestelden bleven kopen.
Maar ook een rijk huishouden wilde slechts een beperkt aantal diners, banken en vakanties.
Een man kon twaalfhonderd geautomatiseerde bakkerijen bezitten.
Hij at nog steeds maar één ontbijt.
Bedrijven begonnen hun AI-systemen te vragen hoe zij de vraag konden herstellen.
Verschillende systemen adviseerden de koopkracht van huishoudens te vergroten.
Het advies werd doorgestuurd naar afdelingen die alleen nog bestonden om uit te leggen waarom dat de verantwoordelijkheid van iemand anders was.
Ondertussen kregen regeringen een eigen ongemakkelijk probleem.
Hun belastingstelsels waren rond lonen gegroeid.
Die lonen krompen.
De machines leverden uitstekend werk, maar geen enkele had zich aangemeld voor de inkomstenbelasting.
Op een regenachtige donderdag trof Daniel Marta in de oude bibliotheek.
Die was een buurthuis geworden nadat een geautomatiseerde begrotingscontrole had vastgesteld dat boeken inefficiënt verspreide voorwerpen waren.
Marta had een bijeenkomst georganiseerd.
Er waren leraren, voormalige chauffeurs, kantoormedewerkers, winkeliers en twee ondernemers.
Buiten wachtte een bezorgrobot met broodjes.
‘Zullen we hem uitnodigen?’ vroeg iemand.
‘Alleen als hij meebetaalt aan de zaalhuur’, zei Marta.
Ze waren niet gekomen om machines te vernietigen.
Daniels moeder had onlangs een behandeling gekregen die met behulp van AI was gepland. Niemand in de zaal wilde terug naar tragere diagnoses.
Ook verlangde niemand bijzonder naar het tillen van zware dozen om drie uur ’s nachts.
Ze wilden iets moeilijkers dan wraak.
Ze wilden de afspraken veranderen.
Op de muur schreef Marta:
Als we minder menselijke arbeid nodig hebben om te maken wat we nodig hebben, waarom zouden mensen dan minder moeten krijgen?
Niemand had een eenvoudig antwoord.
Maar voor het eerst in maanden had Daniel het gevoel dat ze de juiste vraag bespraken.
Hun eerste voorstel was bescheiden.
Kon een bedrijf, voordat het een heel team ontsloeg, een deel van de productiviteitswinst delen via kortere werktijden?
Hun tweede voorstel was ambitieuzer.
Konden burgers mede-eigenaar worden van de geautomatiseerde economie?
Publieke investeringen hadden onderzoek, infrastructuur en onderwijs mogelijk gemaakt. Werknemers hadden kennis bijgedragen. Klanten hadden jarenlang feedback geleverd.
Misschien moesten de opbrengsten meer mensen bereiken dan degenen die al aandelen bezaten.
Een plaatselijke fabrikant stemde in met een experiment.
Werknemers accepteerden een geleidelijke vermindering van hun werktijd. Een deel van de besparingen ondersteunde hun inkomen. Een gezamenlijk fonds verwierf een klein belang in het bedrijf.
Het was geen wondermiddel.
Verkoop bleef belangrijk. Machines moesten nog steeds worden gefinancierd. Discussies over ieders aandeel vulden verschillende avonden.
Maar minder mensen vertrokken met lege handen.
Andere buurten begonnen vragen te stellen.
Al snel waren de bijeenkomsten te groot voor de bibliotheek.
De veranderingen daarna verliepen rommelig.
Sommige regeringen voerden een basisinkomen in. Andere breidden publieke voorzieningen uit of richtten beleggingsfondsen voor burgers op. Sommige combineerden verschillende benaderingen.
Er werden fouten gemaakt.
Eén regeling dekte nauwelijks de eerste levensbehoeften. Een andere bracht extra geld in een woningmarkt met te weinig woningen, waardoor verhuurders een groot deel van het voordeel konden opstrijken.
Mensen ontdekten dat geld verdelen niet automatisch betaalbare woningen, elektriciteit of doktersafspraken opleverde.
Daarvoor waren ook planning en investeringen nodig.
Er ontstonden discussies over belastingen, eigendom en kapitaal dat naar het buitenland vertrok.
Sommige bedrijven dreigden te vertrekken.
Sommige deden dat ook.
Andere bleven, omdat zij infrastructuur, stabiliteit en klanten nodig hadden.
Internationale onderhandelingen begonnen.
Ze verliepen langzaam.
Gelukkig konden de machines de notulen verzorgen.
Het doel was niet om iedereen even rijk te maken.
Het was om het verdwijnen van een baan niet langer te behandelen als het verdwijnen van iemands aanspraak op een fatsoenlijk leven.
Geld hielp.
Het loste niet alles op.
Op een dag vroeg Daniels dochter wat hij die dag had gedaan.
Hij vertelde dat hij drie sollicitaties had afgerond, een test voor een opleiding had gedaan en met een uitkeringschatbot had gesproken.
‘Wat heb je gemaakt?’ vroeg ze.
Hij had geen antwoord.
Drieëntwintig jaar lang had werk meer opgeleverd dan inkomen.
Het had zijn ochtenden een bestemming gegeven. Mensen verwachtten hem ergens. Af en toe had iemand gezegd: ‘Goed gedaan, Daniel.’
Een maandelijkse betaling kon de koelkast draaiende houden.
Zij kon hem niet vertellen waarom hij zijn bed uit moest komen.
Daarom ging hij helpen in een reparatiewerkplaats.
Veel apparaten hadden ook automatisch gerepareerd kunnen worden. Daar ging het niet alleen om.
Mensen brachten kapotte lampen, oude radio’s en fietsen. Ze bleven voor de koffie.
Een tiener leerde Daniel een besturingsmodule repareren. Daniel leerde de tiener hoe je met een boze klant praat zonder zelf een boos mens te worden.
Geen van beide lessen verscheen in het productiviteitsrapport van de werkplaats.
Ze waren allebei nuttig.
Marta organiseerde bezoeken aan eenzame buren.
Anderen trainden kinderen, herstelden een vervuilde beek of verzorgden familieleden.
Sommigen schilderden slecht en genoten daar enorm van.
Niet iedere waardevolle bezigheid hoefde een bedrijf te worden.
Niet ieder uur had een factuur nodig.
Een jaar nadat Daniel zijn baan had verloren, ging hij terug naar de supermarkt.
De oude slogan was verdwenen.
Op het scherm bij de ingang stond nu:
GEMAAKT MET MACHINES.
BEDOELD VOOR MENSEN.
‘Dat is beter’, zei Marta.
Daar had ze tijdens een openbare bijeenkomst op aangedrongen.
De winkel had nog steeds heel weinig personeel. Robots vulden nog steeds de schappen. AI regelde nog steeds de leveringen.
De technologie had zich niet teruggetrokken.
Het verschil zat buiten de winkel.
Meer huishoudens ontvingen nu inkomen uit andere bronnen dan loon. Sommige mensen werkten kortere weken. Anderen leefden van een combinatie van betaald werk, publieke ondersteuning en bescheiden inkomsten uit mede-eigendom.
Het leven bleef ongelijk.
De politiek bleef rumoerig.
Maar de schappen leken niet langer een tentoonstelling van dingen die Daniel niet kon krijgen.
Hij kocht brood, melk en aardbeien.
Bij de betaalterminal verscheen een vertrouwde melding:
MENSELIJKE HULP NODIG.
De aardbeien waren hun etiket kwijt.
Daniel lachte.
‘Zeg niet dat jullie personeel zoeken.’
Jaren later vroeg zijn dochter of mensen echt hadden gedacht dat machines de wereld zouden ruïneren.
‘Sommige mensen wel’, zei hij.
‘Hadden ze ongelijk?’
Daniel dacht aan de maanden waarin de winkels vol waren en de portemonnees van zijn buren leeg.
‘Ze hadden gelijk dat ze zich zorgen maakten’, zei hij. ‘We hadden machines gebouwd die meer konden, maar hielden regels in stand waardoor mensen minder kregen zodra hun werk verdween.’
‘Wat veranderde er?’
‘We begonnen de regels te veranderen.’
Buiten reed een zelfrijdende bus langs de reparatiewerkplaats. Een robot bezorgde boodschappen bij een oudere vrouw. Uit een bovenraam klonk iemand die viool oefende met aanzienlijk enthousiasme en beperkte zuiverheid.
De wereld had nog steeds energie, materialen, zorg en moeilijke beslissingen nodig.
En nog steeds mensen.
De dag dat de wereld Daniel ontsloeg, dacht hij dat er in de toekomst geen plaats voor hem was.
Later begreep hij dat die plaats niet verdwenen was.
Ze moesten haar bouwen.