Automatic translation of the English text. Humour and nuance may change. Choose English to restore the original.
Loading language selector…
I Voted. Dinner Tasted Better.
The square is full of people. Music is playing. Children dance between long tables, and the restaurant on the corner has not a single empty chair.
It is election day.
Not because everyone supports the same party.
But because everyone has a choice.
That is how it could be in 2076.
In 2026, election-night attention mostly goes to the winners. Perhaps we should first look at the people who never came.
Because if only half the electorate votes, who has actually won?
A majority of whom?
Imagine a country with a thousand eligible voters. Of those, 483 turn out. The parties forming the government receive just over half the votes cast.
They have a parliamentary majority.
But in this simplified example, their explicit support comes from roughly a quarter of all eligible voters.
That does not automatically make the election undemocratic. Democracy also requires free political competition, independent courts, protection for minorities and the ability to vote those in power out again.
Nor do non-voters form a single opposition party. We do not know how they would have voted.
But on such an election night, let us be careful with the words:
“The people have spoken.”
Some of the people have spoken.
The rest will get the same laws.
And the same tax bill.
Not every empty chair means indifference
At the United Kingdom’s 2024 general election, 59.7 per cent of registered voters turned out. At Canada’s 2025 election, the figure was 69 per cent. Different countries, different circumstances, but the same question: why does a substantial share not participate?
Some people are uninterested. Others are disappointed. But some struggle with working hours, illness, caring responsibilities, transport or registration.
Calling all those people lazy makes the problem look straightforward.
It does not solve it.
At the same time, I struggle to understand why dissatisfaction should be a reason to stop voting altogether.
If you believe the wrong people are making decisions, that seems an excellent reason to show up at the next election.
A government does not disappear because you stay home.
Your influence, however, can diminish.
Australia asks where you were
Voting is compulsory at Australian federal elections. Someone who does not vote and provides no valid reason may face a penalty of twenty Australian dollars. At the 2025 House of Representatives election, turnout was 90.7 per cent of registered voters.
Flanders abolished compulsory attendance at local elections. Municipal-election turnout fell from 92.6 per cent in 2018 to 63.5 per cent in 2024. That difference does not prove abolition was the sole cause, but it certainly gives us something to consider.
I think a reasonable participation requirement deserves discussion.
But the government must make participation genuinely possible, with accessible polling places, sufficient time and exceptions for people unable to attend.
And with the freedom to cast a blank ballot.
A government may ask people to take an interest in democracy.
It must not prescribe their political preference.
We must also be honest about what high turnout means. Ninety-five per cent participation does not mean ninety-five per cent approval of the government.
It means almost everyone took part in choosing.
That is already something worth having.
What if we gave voters something back?
Politicians are paid for their contribution to democracy.
Would a payment to voters really be such an extraordinary idea?
For example, a hundred euros for everyone who participates in the election.
Not for a particular party. Not for a particular candidate. Nor for showing a completed ballot paper.
An equal participation payment, established in law beforehand.
For one person, a hundred euros is a welcome extra. For another, it makes transport, childcare or time away from work affordable.
“Then people will only come for the money,” I hear someone say.
Perhaps some will.
But someone voting without a payment does not have to pass a political knowledge test either.
Participation rewards already exist. Under specified conditions, Colombia offers people who have voted benefits including paid compensatory time off and tuition discounts at public higher-education institutions.
Introducing a payment does require research and a legal basis. United States federal law, for example, prohibits payments for voting at elections covered by the relevant provision. Calling something an expenses allowance does not automatically make a prohibited payment lawful.
And the proposal is certainly not free.
With ten million eligible voters, 95 per cent participation and a hundred euros per participant, the payments alone would total 950 million euros.
That deserves serious debate.
So does the question of what a democracy is willing to invest in getting almost everyone involved.
Scan here. Your payment is on its way.
Technically, it sounds simple.
You vote. Afterwards, you receive personal proof of participation. You scan it and the payment appears in your account.
But the most important part is what the system must not know.
How you voted.
Participation checks and the contents of the ballot must remain strictly separate. A blank ballot must confer the same entitlement. A general QR code on a poster is insufficient: someone could forward it. The proof must be personal, usable only once and protected against fraud.
Anyone without a smartphone or bank account must have another way to participate and receive the same payment.
A democracy inviting everyone must not ask at the entrance whether your phone is modern enough.
A phone helps. Trust still matters.
Mobile phones can make elections more accessible.
Think of reminders, clear information, registration assistance and directions to an accessible polling station.
But voting on a phone is another matter.
Banking requires a transaction to be linked to the right person. Elections additionally require that nobody can discover your choice.
And at home, how do you prevent a partner, employer or someone else present from watching or exerting pressure?
Estonia has considerable experience with internet voting. Yet its own election authority says this has not had a significant general effect on turnout; the greatest impact has been among voters abroad.
Convenience helps.
But a handy button will not automatically persuade someone who has lost all trust.
2076: Democracy Day
Let us move forward fifty years.
What follows is a fictional future, not a prediction.
A stage is being assembled in the square. Children decorate the street with coloured ribbons. Restaurants put extra tables outside.
It is election day.
In this imaginary country, it is now a national public holiday. Just like New Year’s Day.
Democracy Day.
There are public celebrations, neighbourhood meals and free concerts everywhere. People with different convictions sit together. Those casting blank ballots belong too. Nobody has to reveal their vote to join the celebrations.
A young woman walks to the polling station with her grandfather.
On the way, they visit an exhibition about elections in the past. A screen displays an illustrative election from 2026: turnout, 48.3 per cent.
“Was the other half excluded?” she asks.
“No,” Grandpa says. “Some people found it difficult to get there. Others had lost confidence. Some thought their vote would change nothing.”
“What was election day like then?”
“Here, usually an ordinary working day. You voted before work. Or afterwards, between the shopping and dinner. In the evening, you watched the results.”
“And the party?”
“At the winning party’s headquarters, usually.”
“But for everyone?”
Grandpa shakes his head.
“No day off?”
“Not here. Some countries arranged things differently.”
“No concerts? No long tables in the streets?”
“Not like today.”
Behind them, a children’s choir starts rehearsing.
His granddaughter stops.
“Weren’t people in 2026 happy and proud to be allowed to vote? Why was that, Grandpa?”
He thinks for a moment.
“Many people were proud. Volunteers spent the whole day in polling stations. People came despite illness or old age. But we had also begun taking the right to vote for granted.”
“For granted?”
“Like water from the tap. You only realise how valuable it is when it stops coming.”
She looks at the festive street.
“So you celebrated a new year, but hardly celebrated being allowed to choose a new government yourselves?”
“When you put it like that,” he replies, “it does sound strange.”
A public holiday alone was not enough
In this fictional future, change did not come from a single decision.
There were more opportunities to vote, accessible locations and assistance for people who struggled to travel. Registration errors were corrected in good time. Independent information became easier to understand.
The participation payment was kept separate from the secret ballot.
And politicians had to remain accessible after elections too.
The day off gave people time. The public festivities made it a shared occasion.
Eventually, 96 per cent turned out in this imaginary country.
Not everyone was satisfied with the government.
But almost everyone wanted a say in who could replace it.
What politicians can do from now on
🔹 Find out who is missing and why. Distinguish between people who do not want to vote and those facing practical obstacles.
🔹 Give people time and access. Explore an election-day public holiday, paid voting leave, longer opening hours and better facilities for people with disabilities.
🔹 Discuss a reasonable participation requirement. Include exceptions, proportionate penalties and the freedom to cast a blank ballot.
🔹 Investigate participation payments carefully. Where lawful, begin with independently evaluated trials. Measure additional participation, costs, fraud and equal treatment.
🔹 Protect ballot secrecy without concessions. No payment linked to a party, no photographs of completed ballots and no compulsory smartphone.
🔹 Make elections an inviting occasion. Organise accessible, politically independent activities where everyone is welcome.
🔹 Earn trust after the results too. Higher turnout helps little if representatives then stop listening for years.
Dessert is for everyone
That evening, Grandpa and his wife sit on a crowded restaurant terrace.
They have both voted and are using part of their participation payment to enjoy dinner together. Their granddaughter has gone to the free concert with friends.
“Who did you actually vote for?” he asks.
His wife smiles.
“Ballot secrecy applies during the starter too.”
He raises his glass.
“To democracy.”
“And to us,” she says. “We both contributed something today.”
At the next table, a lively political argument is under way.
A little later, the opponents share a dessert.
The restaurant owner comes to ask whether they are enjoying the food.
“Excellent,” Grandpa says. “I don’t yet know whether my party has won.”
He looks at his wife.
“But I voted. And dinner tasted better.”
Ik heb gestemd. Mijn diner smaakte beter.
Het plein staat vol mensen. Er klinkt muziek. Kinderen dansen tussen lange tafels en bij het restaurant op de hoek is geen stoel meer vrij.
Het is verkiezingsdag.
Niet omdat iedereen dezelfde partij steunt.
Maar omdat iedereen iets te kiezen heeft.
Zo zou het in 2076 kunnen zijn.
In 2026 kijken we op verkiezingsavond vooral naar de winnaars. Misschien moeten we eerst eens kijken naar de mensen die niet kwamen.
Want als slechts de helft stemt, wie heeft er dan eigenlijk gewonnen?
Een meerderheid van wie?
Stel: een land heeft duizend kiesgerechtigden. Daarvan komen er 483 stemmen. De partijen die samen gaan regeren, krijgen iets meer dan de helft van die stemmen.
Zij hebben een parlementaire meerderheid.
Maar hun uitgesproken steun komt in dit vereenvoudigde voorbeeld van ongeveer een kwart van alle kiesgerechtigden.
Dat maakt de verkiezingen niet automatisch ondemocratisch. Een democratie vraagt ook vrije politieke concurrentie, onafhankelijke rechtspraak, bescherming van minderheden en de mogelijkheid om machthebbers weer weg te stemmen.
Bovendien vormen thuisblijvers geen gezamenlijke oppositiepartij. We weten niet waarop ze zouden hebben gestemd.
Maar laten we op zo’n verkiezingsavond wel voorzichtig zijn met de woorden:
“Het volk heeft gesproken.”
Een deel van het volk heeft gesproken.
De rest krijgt straks dezelfde wetten.
En dezelfde belastingaanslag.
Niet iedere lege stoel betekent onverschilligheid
Bij de Britse parlementsverkiezingen van 2024 kwam 59,7 procent van de geregistreerde kiezers stemmen. Bij de Canadese verkiezingen van 2025 was dat 69 procent. Verschillende landen, verschillende omstandigheden, maar dezelfde vraag: waarom doet een aanzienlijk deel niet mee?
Sommige mensen hebben geen belangstelling. Anderen zijn teleurgesteld. Maar er zijn ook mensen die vastlopen op werktijden, ziekte, zorgtaken, vervoer of registratie.
Wie al die mensen gemakshalve lui noemt, heeft het probleem overzichtelijk gemaakt.
Opgelost is het daarmee niet.
Tegelijk begrijp ik niet goed waarom onvrede een reden zou zijn om helemaal niet meer te stemmen.
Als u vindt dat de verkeerde mensen beslissingen nemen, lijkt mij dat juist een uitstekende reden om bij de volgende verkiezingen aanwezig te zijn.
Een regering verdwijnt niet doordat u thuisblijft.
Uw invloed kan wel kleiner worden.
Australië vraagt waar u bleef
Australië kent voor federale verkiezingen een opkomstplicht. Wie niet stemt en geen geldige reden opgeeft, kan een boete van twintig Australische dollar krijgen. Bij de verkiezingen voor het Huis van Afgevaardigden in 2025 was de opkomst 90,7 procent van de geregistreerde kiezers.
In Vlaanderen verdween de opkomstplicht voor de lokale verkiezingen. De opkomst bij de gemeenteraadsverkiezingen daalde van 92,6 procent in 2018 naar 63,5 procent in 2024. Dat verschil bewijst niet dat uitsluitend de afschaffing verantwoordelijk was, maar het geeft wel iets om over na te denken.
Een redelijke deelnameplicht vind ik bespreekbaar.
Maar dan moet de overheid deelname ook werkelijk mogelijk maken. Met toegankelijke stemlocaties, voldoende tijd en uitzonderingen voor mensen die niet kunnen komen.
En met de vrijheid om blanco te stemmen.
De overheid mag belangstelling voor de democratie vragen.
Een politieke voorkeur mag zij niet voorschrijven.
Ook moeten we eerlijk blijven over wat een hoge opkomst betekent. Vijfennegentig procent deelname is geen vijfennegentig procent instemming met de regering.
Het betekent dat bijna iedereen aan het kiezen heeft meegedaan.
Dat is al heel wat.
En als we de kiezer iets teruggeven?
Politici krijgen betaald voor hun bijdrage aan de democratie.
Zou een vergoeding voor de kiezer dan werkelijk zo’n vreemde gedachte zijn?
Bijvoorbeeld honderd euro voor iedereen die aan de verkiezingen deelneemt.
Niet voor een bepaalde partij. Niet voor een bepaalde kandidaat. Ook niet voor het laten zien van een ingevuld stembiljet.
Een gelijke, vooraf wettelijk geregelde deelnamevergoeding.
Voor de één is honderd euro een aangenaam extraatje. Voor de ander maakt het vervoer, kinderopvang of gemiste werktijd betaalbaar.
“Dan komen mensen alleen voor het geld,” hoor ik iemand zeggen.
Misschien sommigen.
Maar iemand die zonder vergoeding komt stemmen, krijgt ook geen examen over zijn politieke kennis.
Er bestaan bovendien al beloningen voor deelname. Colombia kent onder voorwaarden onder meer betaald compensatieverlof en korting op collegegeld bij openbare instellingen voor hoger onderwijs voor mensen die hebben gestemd.
Een vergoeding invoeren vraagt wel onderzoek en een wettelijke basis. In de Verenigde Staten verbiedt federale wetgeving bijvoorbeeld betalingen voor stemmen bij verkiezingen waarop de betreffende bepaling van toepassing is. Het woord onkostenvergoeding maakt een verboden betaling niet vanzelf toegestaan.
En gratis is het voorstel natuurlijk niet.
Bij tien miljoen kiesgerechtigden, 95 procent deelname en honderd euro per deelnemer bedraagt alleen de uitbetaling al 950 miljoen euro.
Dat verdient een serieus debat.
Net als de vraag wat een democratie ervoor over heeft om bijna iedereen te laten meedoen.
Scan hier. Uw vergoeding is onderweg.
Technisch klinkt het eenvoudig.
U stemt. Daarna ontvangt u een persoonlijk bewijs van deelname. U scant het en de vergoeding verschijnt op uw rekening.
Maar het belangrijkste onderdeel is wat het systeem niet mag weten.
Waarop u heeft gestemd.
De controle op deelname en de inhoud van het stembiljet moeten strikt gescheiden blijven. Een blanco stem moet dezelfde rechten geven. Een algemene QR-code op een poster is onvoldoende: die kan worden doorgestuurd. Het bewijs moet persoonlijk, eenmalig en tegen fraude beschermd zijn.
En wie geen smartphone of bankrekening heeft, moet op een andere manier kunnen deelnemen en dezelfde vergoeding ontvangen.
Een democratie die iedereen uitnodigt, mag bij de ingang niet alsnog vragen of uw telefoon modern genoeg is.
Een telefoon helpt. Vertrouwen blijft nodig.
Mobiele telefoons kunnen verkiezingen toegankelijker maken.
Denk aan herinneringen, duidelijke informatie, hulp bij registratie en een route naar een toegankelijk stembureau.
Maar stemmen via een telefoon is een andere kwestie.
Bankieren vraagt dat een transactie aan de juiste persoon wordt gekoppeld. Verkiezingen vragen daarnaast dat niemand uw stemkeuze kan achterhalen.
En hoe voorkomt u thuis dat een partner, werkgever of andere aanwezige meekijkt of druk uitoefent?
Estland heeft veel ervaring met internetstemmen. Toch zegt de Estse verkiezingsorganisatie zelf dat dit geen significant algemeen effect op de opkomst heeft gehad; de grootste invloed ziet zij bij kiezers in het buitenland.
Gemak helpt.
Maar een handige knop overtuigt niet vanzelf iemand die nergens meer vertrouwen in heeft.
2076: De Dag van de Democratie
Laten we vijftig jaar vooruitgaan.
Wat nu volgt is een fictieve toekomst, geen voorspelling.
Op het plein wordt het podium opgebouwd. Kinderen versieren de straat met gekleurde linten. Restaurants zetten extra tafels buiten.
Het is verkiezingsdag.
In dit denkbeeldige land is dat inmiddels een nationale vrije dag. Net als Nieuwjaarsdag.
De Dag van de Democratie.
Overal zijn volksfeesten, buurtmaaltijden en gratis concerten. Mensen met verschillende overtuigingen zitten naast elkaar. Ook wie blanco stemt, hoort erbij. Niemand hoeft zijn stemkeuze te onthullen om mee te mogen vieren.
Een jonge vrouw loopt met haar opa naar het stembureau.
Onderweg bekijken ze een tentoonstelling over verkiezingen van vroeger. Op een scherm staat een voorbeeld van een verkiezing uit 2026: 48,3 procent opkomst.
“Was de andere helft uitgesloten?” vraagt ze.
“Nee,” zegt opa. “Sommige mensen konden moeilijk komen. Anderen hadden het vertrouwen verloren. Sommigen dachten dat hun stem toch niets veranderde.”
“Hoe zag verkiezingsdag er toen uit?”
“Hier meestal als een gewone werkdag. Je ging voor je werk stemmen. Of daarna, tussen de boodschappen en het avondeten. ’s Avonds keek je naar de uitslag.”
“En het feest?”
“Bij de winnende partij, meestal.”
“Maar voor iedereen?”
Opa schudt zijn hoofd.
“Geen vrije dag?”
“Niet bij ons. In sommige landen hadden ze dat anders geregeld.”
“Geen concerten? Geen lange tafels op straat?”
“Niet zoals vandaag.”
Achter hen begint een kinderkoor te oefenen.
De kleindochter blijft staan.
“Waren de mensen in 2026 dan niet blij en trots dat ze mochten stemmen? Waarom was dat, opa?”
Hij denkt even na.
“Veel mensen waren daar wel trots op. Vrijwilligers zaten de hele dag in stembureaus. Mensen kwamen ondanks ziekte of ouderdom. Maar we waren het stemrecht ook heel gewoon gaan vinden.”
“Gewoon?”
“Zoals water uit de kraan. Je merkt pas hoeveel het waard is wanneer het niet meer komt.”
Ze kijkt naar de feestelijke straat.
“Dus jullie vierden wel een nieuw jaar, maar nauwelijks dat jullie zelf een nieuwe regering mochten kiezen?”
“Als jij het zo zegt,” antwoordt hij, “klinkt het inderdaad vreemd.”
Een feestdag alleen was niet genoeg
De verandering kwam in deze fictieve toekomst niet door één besluit.
Er kwamen ruimere mogelijkheden om te stemmen, toegankelijke locaties en hulp voor mensen die moeilijk konden reizen. Registratiefouten werden tijdig hersteld. Onafhankelijke informatie werd begrijpelijker.
De deelnamevergoeding stond los van de geheime stem.
En politici moesten ook ná de verkiezingen bereikbaar blijven.
De vrije dag gaf mensen tijd. De volksfeesten maakten er een gezamenlijke gebeurtenis van.
Uiteindelijk kwam in dit denkbeeldige land 96 procent stemmen.
Niet iedereen was tevreden over de regering.
Maar bijna iedereen wilde meebeslissen wie haar mocht vervangen.
Wat politici vanaf nu kunnen doen
🔹 Zoek uit wie ontbreekt en waarom. Maak onderscheid tussen mensen die niet willen stemmen en mensen die praktische belemmeringen ervaren.
🔹 Geef mensen tijd en toegang. Onderzoek een verkiezingsvrije dag, betaald stemverlof, ruimere openingstijden en betere voorzieningen voor mensen met beperkingen.
🔹 Bespreek een redelijke deelnameplicht. Met uitzonderingen, proportionele sancties en de vrijheid om blanco te stemmen.
🔹 Onderzoek deelnamevergoedingen zorgvuldig. Begin waar wettelijk mogelijk met onafhankelijk geëvalueerde proeven. Meet extra deelname, kosten, fraude en gelijke behandeling.
🔹 Bescherm het stemgeheim zonder concessies. Geen betaling gekoppeld aan een partij, geen foto van het stembiljet en geen verplichte smartphone.
🔹 Maak van verkiezingen een uitnodigende gebeurtenis. Organiseer toegankelijke, politiek onafhankelijke activiteiten waar iedereen welkom is.
🔹 Verdien het vertrouwen ook na de uitslag. Een hogere opkomst helpt weinig als vertegenwoordigers vervolgens jarenlang niet meer luisteren.
Het dessert is voor iedereen
Die avond zit opa met zijn vrouw op een vol restaurantterras.
Ze hebben allebei gestemd en gebruiken een deel van hun deelnamevergoeding om samen uit eten te gaan. Hun kleindochter is met vrienden naar het gratis concert.
“Op wie heb jij eigenlijk gestemd?” vraagt hij.
Zijn vrouw glimlacht.
“Het stemgeheim geldt ook tijdens het voorgerecht.”
Hij heft zijn glas.
“Op de democratie.”
“En op ons,” zegt ze. “We hebben er vandaag allebei iets aan bijgedragen.”
Aan het tafeltje naast hen wordt stevig over politiek gediscussieerd.
Even later delen de tegenstanders een dessert.
De restauranthouder komt vragen of alles smaakt.
“Uitstekend,” zegt opa. “Ik weet nog niet of mijn partij gewonnen heeft.”
Hij kijkt naar zijn vrouw.
“Maar ik heb gestemd. En mijn diner smaakte beter.”